سيده نصرتبيگم امين ( بانوى اصفهان )
30
تفسير مخزن العرفان در علوم قرآن ( فارسى )
يعنى براى رحمت خلق كرد آنها را ، سوره هود آيه 120 . و از اين حديث ميتوان استفاده نمود كه نسخ در آيه اعم است يعنى منحصر به احكام نيست زيرا كه ظاهر آيه اول غايت و فايده خلقت جن و انس را منحصر ميگرداند بعبوديت و بندگى و آيه دوم فايده خلقت را منحصر ميگرداند برحمت خود ، پس انحصار اول بانحصار دوم نسخ گرديد . و از اين قبيل آيات در كلام اللَّه بسيار ديده مىشود ، در تفسير عياشى از امام محمد باقر عليه السلام چنين روايت مىكند كه فرموده نسخ شامل بداء نيز مىشود يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ لكن چنانچه گفته شد مشهور و معروف بين دانشمندان اين است كه در امور تكوينيّه هر جا خلاف مطلب ظاهر شد آن را بداء نامند و راجع بامور تشريعيّه هر حكمى كه مدت آن سر آمد و دستور ديگرى رسيد آن را نسخ گويند . خلاصه فرق است بين نسخ و بداء كه نسخ راجع بدستورات شرعى است و بنسخ چنين اظهار مىشود كه اين حكم منسوخ تا اين وقت موقعيت اجراء داشته نه بيشتر پس بايستى نسخ گردد زيرا كه احكام تابع مصالح عمومى است و حكم ديگر مثل آن يا بهتر از آن جايگزين گردد . لكن بايستى دانسته شود كه تغيير و تبديل قوانين و مقررات شرع بدست خود شارع است كس ديگر را نميرسد حتى امام كه خليفه و جانشين پيمبر است در احكام و قوانين برأى و سليقه خود تصرف نمايد و قانونى را تبديل بقانون ديگر يا حكمى را عوض نمايد ، قانون محمدى صلى اللَّه عليه و آله و سلّم است كه تا قيامت موقعيت دارد كه بين جامعه بشرى ابراز فعاليت نمايد . أَوْ نُنْسِها نَأْتِ بِخَيْرٍ مِنْها أَوْ مِثْلِها مشهور بين قراء « او ننسها » بضم نون است ، مگر ابو عمرو بن كثير كه او بفتح نون تلاوت نموده ، بنا بقرائت اول ننسها از نسيان و فراموشى است يعنى آيه را از ياد ببريم و نسيان در لغت بمعنى ترك نمودن نيز آمده .